NỮ SĨ ANH THƠ – CÀNH CỌ VÀNG TRONG THI
CA
1. Người em út trong thơ mới:
Vào những mùa cuối của phong trào thơ mới, nữ sĩ Anh
Thơ kịp khẳng định mình như một nét bút bình dị nhưng không kém phần mới mẻ
trong thi pháp. Chính bà đã thêm những nét vẽ mới để tạo nên bức tranh “Thơ
Mới” mà trước đó những Nguyễn Bính, Bàng Bá Lân, Đoàn Văn Cừ…còn chưa vẽ được
hoặc chỉ là nét dở dang.
Nói nữ sĩ là người em út trong thơ mới, không chỉ về
phương diện tuổi đời (sinh năm 1921), mà cả về sự mới mẻ trong nội dung và thi pháp.
Thơ bà là những nét bình dị nhất, đời thường nhất, gần gũi nhất nhưng được thể
hiện trong lối thơ phá cách, nhịp 3/2/3 hoặc 2/3/3, 3/3/2 chứ không ăn nhịp 2/2
truyền thống: “Ngoài đê thẳm, không người
đi vắng vẻ/Lũ chuồn chuồn giỡn nắng đuổi nhau bay/ Nhưng thỉnh thoảng tiếng
nhạc đồng buồn tẻ/ Của vài người cưỡi ngựa dến xua ngay” (Trưa hè). Có thể
nói sự xuất hiện của Anh Thơ làm sáng lên “mảng đồng quê” mà trước đó một mình
Nguyễn Bính không đủ sức mạnh tô điểm.
Thơ mới là một điệu sầu mênh mông, và nếu đem phân chất,
ta sẽ thấy trong đó ba mối sầu đậm nhất: Sầu nhân thế, sầu thời thế và sầu thân
thế. Ba mối sầu này đan quyện, chuyển hóa sang nhau cất lên mà thành thơ mới
(Chu Văn Sơn). Nếu Thế Lữ nghiêng về mối sầu thứ ba, Chế Lan Viên nặng về mối
sầu thứ hai, Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu luôn đau đáu với mối sầu thứ nhất thì Anh
Thơ lại kịp thoát ra khỏi những mối sầu ấy để tìm một góc trời riêng, nơi mà suốt ba mươi ngày,
ba mươi bài thơ – đẹp như tranh vẽ đã ra đời. Chính những tên tuổi gạo cội của
Tự Lực Văn Đoàn đã không ngần ngại trao cho tập thơ của của nữ sĩ khi bà chưa
tròn hai mươi tuổi. Nói vậy không phải
Anh Thơ không buồn, mà nỗi buồn của nữ sĩ tan vào từng lời thơ. Bên cạnh đó, bà
tỏ ra bất lực trước thực tại, chìm vào những giá trị cổ truyền hơn tìm lý tưởng
trong cuộc sống mới: “Mây đi vắng trời
xanh buồn rộng rãi/ Sông im dòng đọng nắng đứng không trôi” (Bến đò trưa
hè).
2.
Nữ sĩ – Họa sĩ,
nhiếp ảnh gia tài hoa:
Trong buổi khánh tận của thơ cũ, Tản Đà trở thành “dấu
gạch nối” của hai thời đại. Rồi chính Tản Đà bị đánh bật bởi Phan Khôi và hàng
loạt người kế cận. Trong bối cảnh ấy, Anh Thơ xứng đáng được xem là nhát dao
kết liễu cho hệ ý thức cũ. Có thể thân xác bị giam cầm, nhưng tâm hồn đủ sức
thoát khỏi bốn bức tường tù hãm. Nữ sĩ kể trong Hồi kí Từ bến sống Thương, NXB Văn học, 1986: “Năm ấy (1939) Tự Lực Văn Đoàn đang có kỳ thi văn thơ. Khi tờ báo đăng
thể lệ cuộc thi đến tay tôi, hạn noopk bài chỉ còn một tháng, làm sao tôi kịp
làm thơ để dự thi….Bố tôi nói: Con gái làm thơ lắm chỉ hư thân! Tao mà vớ được
lần nữa tao từ…”. Vậy mà trong ba mươi ngày, tập “Bức tranh quê” kịp hoàn
thành, mỗi bài thơ trở thành một nét vẽ của “Bức tranh quê”.
Chưa tròn hai mươi tuổi, tâm hồn Anh Thơ như trang
giấy trắng, chưa kịp nhiễm muối mặn cuộc đời, nên đề tài của nhà thơ gói gọn
trong xóm làng. Nhưng không vì thế mà thơ thiếu đi cảm xúc và cảnh vật. Anh Thơ
thú nhận trong Hồi kí: “Nhưng tôi sẽ tả gì trong thơ đây? Thơ tình
yêu say mê như Xuân Diệu? Nhưng tôi đã biết yêu đâu. Như Chế lan Viên mơ nhớ xứ
Chàm, nhưng có biết xứ Chàm ở đâu? Thơ Bạch Nga mười hai châu như Mai Hương và
Nguyễn Vĩ? Cũng chịu. Vậy thì viết gì? Tôi lại làm thơ về phong cảnh xóm làng
vậy. Xưa nay tôi chỉ biết xóm làng”. Ấy nhờ vậy mà thôn quê lại hiện rõ lên
trong thơ bà. Đó là những cơn mưa chiều xuân:
“Ngoài đường
đê cỏ non tràn biếc cỏ,
Đàn sáo đen
xà xuống mổ vu vơ” (Chiều Xuân)
Đôi khi là cái oi ả của trưa hè:
“Trong thôn
vắng, tiếng gà xao xác gáy.
Các bà già
đưa võng, hát thiu thiu…” (Trưa hè)
Và có khi là cái vắng vẻ của bến đò ngày mưa:
“Tre rũ rượi
ven bờ chen ướt át.
Chuối bơ phờ
đầu bến đứng dầm mưa” (Bến đò ngày
mưa)
Cũng âm thầm nỗi buồn vắng khi nhà thơ tả cảnh chợ
chiều:
“Im lặng quá!
Trên đường quanh các quán
Luc mục đồng
lững thững cưỡi trâu qua.
Con chó lạc
âm thầm đưa bước nản
Mặc gió chiều
quét lá dưới cây đa” (Chợ chiều).
Nói Anh Thơ là một họa sĩ cũng không sai, mỗi bài thơ
là một bức tranh về xóm làng, với những chi tiết rõ như vẽ. Đặc biệt, bức tranh
của bà cũng im ắng, đọng lại chứ không miêu tả sự ồn ào, sống động. Nếu Nguyễn
Bính, Bàng Bá Lân, Đoàn Văn Cừ đem “cái tình cũ” – cái truyền thống đến với thơ
mới, thì Anh Thơ lại đem được cả “thế giới cảnh vật truyền thống” để góp cho
thơ mới. Chỉ trong thơ Anh Thơ, mới tìm được cái “lưỡi chó” thè thở trong trưa
hè, và “trâu bò” mải miết gặm cỏ, hay “những đứa trẻ” bắt chấy…Bên cạnh những
“bức tranh” hết sức đời thường của nhà thơ – họa sĩ ấy, ta còn thấy một nhà thơ
– nhà nhiếp ảnh. Bởi thơ bà còn lưu giữ được những khoảnh khắc đời thường hết
sức độc đáo. “Có kẻ cho Anh Thơ là người
vô tình. Nhưng có thiếu nữ nào hai mươi tuổi mà lại vô tình? (Hoài Thanh –
Hoài Chân, Thi nhân Việt Nam
3.
Đôi cánh bồ
câu yêu hòa bình
Mọi thứ như vô tình rơi vào thơ nữ sĩ vậy, hết sức tự
nhiên và hài hòa, im ắng. Nhiều người đánh giá thơ bà quá “hiền lành”. Hầu như
ít nhắc đến con người, ít có những tứ thơ dữ dội, sự mạnh mẽ và biến động. Cũng
dễ hiểu với một tiểu thư sinh ra đã yên hưởng trong mạch đập an bình của cuộc
sống như Anh Thơ. Không dễ để đạt giải trong một cuộc thi có uy tín do Tự Lực
Văn Đoàn tổ chức, trao giải, dù là giải khuyến khích. Vũ Quần Phương nhận xét: “Điều đáng quý ở Anh Thơ là chị đi tìm cảm
hứng ngay từ những khung cảnh bình thường quanh chị. Chị không mĩ lệ hóa nhưng
vẫn tìm được cái đẹp trong sự bình dị….”
Khát vọng trong thơ Anh Thơ hết sức đơn giản nhưng
không phải không tinh tế. Nhà thơ luôn hướng đến cái ấm áp yên bình. Và mỗi lời
thơ như một đôi cánh bay về nơi chứa chan hòa bình, yên lành. Chính khát khao
ấy đã tạo nên một mảng rất riêng của Anh Thơ trong mớ hỗn độn của thơ mới, thời
kỳ mà có bao dòng văn học lẫn lộn, cùng phát triển.
Có một thời, Anh Thơ và Nguyễn Bính là “Thôn Đoài –
Thôn Đông” của nhau. Có lẽ sự gần gũi về tư tưởng cũng như đề tài kéo họ gần
nhau hay sự đa tình của Nguyễn Bính?
Tương hỗ rồi tương phản, có lẽ họ hiểu nhau quá nên
chẳng thể bổ sung nhau nên tình yêu ấy không kịp đơm hoa chăng?
Nữ sĩ
Anh Thơ
Thân Nguyễn
Luận
06, thôn 3,
Hòa Thành, Krông Bông, Đăk Lăk
ĐT: 0976.
638.392
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét